Fibula typu Almgren 80

Prezentowana zapinka zaopatrzona w trzy grzebyki określana jest jako typ 80 w klasyfikacji Oscara Almgrena. Co rzadkie, zabytek zachowany jest w całości i bez uszkodzeń. Zapinka była elementem wyposażenia grobu nr 10 na cmentarzysku w Lubowidzu, w powiecie lęborskim. Wraz ze szkieletowym pochówkiem do grobu złożono bogatą kolekcję zabytków: drugą niemal identyczną zapinkę, trzecią zapinkę typu Almgren 128, parę bransolet żmijowatych typu 1 według Ericha Blumego oraz fragment żelaznej klamry do pasa, a z ceramiki – fragment przęślika i niewielkie naczynie z grupy XIVB według Ryszarda Wołągiewicza. Najbardziej miarodajne z nich wszystkich przy ustalaniu chronologii są zapinki. Na ich podstawie grób datowano na fazę B2 okresu wpływów rzymskich – w przybliżeniu schyłek I i 1. połowę II wieku. 

Sądząc po wyposażeniu, grób nr 10 jest typowym dla Pomorza pochówkiem kobiecym kultury wielbarskiej w tym okresie. Zarówno zapinki, jak i para bransolet to elementy kobiecego stroju charakterystyczne dla pomorskich grup tej kultury. Dodatkowym wyznacznikiem kulturowym jest konsekwentny brak broni w obrzędowości pogrzebowej oraz wyraźna preferencja przedmiotów z metali kolorowych, jako darów grobowych.

Cmentarzysko w Lubowidzu należy do najważniejszych stanowisk kultury wielbarskiej w regionie. Odkryto je przypadkowo w 1898 roku na terenie ówczesnej żwirowni. Zabytki znajdywane w kolejnych latach – 1898, 1926 1932, 1934 i 1938 – przekazano do muzeów w Szczecinie lub Gdańsku. Ostatecznie, w latach 1938–1939 badania wykopaliskowe przeprowadził tam z ramienia Pommersches Landesmuseum in Stettin Helmut Agde (1909-1940). Zabytki z odsłoniętych wówczas 308 grobów (241 szkieletowych, 60 ciałopalnych) przechowywane są obecnie w Muzeum Narodowym w Szczecinie. Monografia cmentarzyska w Lubowidzu autorstwa Ryszarda Wołągiewicza (1933–1994) ukazała się dopiero w 1995 roku.

Bartłomiej Rogalski