Plakat reklamowy

W zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie znajduje się plakat z 1934 roku autorstwa Wernera von Axster-Heudtlass (1898-1949), reklamujący port w Szczecinie, zatytułowany „Stettin. Der grösste deutsche Ostseehafen” (Szczecin. Wielki niemiecki port nad Bałtykiem). 
Werner von Axster-Heudtlass (właściwie Franz Hermann Wilhelm Werner von Axster-Heudtlass) był jednym z najbardziej płodnych i rozpoznawalnych niemieckich projektantów graficznych pierwszej połowy XX wieku. Jego twórczość to fascynujące, choć kontrowersyjne z dzisiejszej perspektywy połączenie kunsztu artystycznego z machiną propagandową III Rzeszy.
Prace Axster-Heudtlassa charakteryzowały się heroizmem i monumentalizmem, postacie na jego plakatach przypominały rzeźby, wyidealizowane i przedstawione z niskiej perspektywy, co dodawało im wzniosłości. Doskonale operował światłocieniem i kompozycją, nadającym jego grafikom niemal fotograficzną głębię, mimo zachowania malarskiego charakteru. Często wkomponowywał liternictwo w obraz w sposób dynamiczny, co było kluczowe w komunikacji reklamowej i propagandowej. Projektował ikoniczne plakaty dla niemieckich kolei (Reichsbahn) oraz linii lotniczych (Lufthansa). Jego grafiki reklamujące podróże do Berlina czy w Alpy są do dziś cenione przez kolekcjonerów za ich walory estetyczne. Był też autorem licznych projektów znaczków pocztowych. To właśnie w tej małej formie najwyraźniej widać było jego dbałość o detal. Werner często pracował w duecie ze swoją żoną, niemiecką graficzką Marią von Axster-Heudtlass. Wiele projektów było sygnowanych wspólnie.
Ciemną kartą w jego twórczości były plakaty propagandowe związane z reżimem hitlerowskim, np. plakaty werbunkowe (m.in. do Waffen-SS), grafiki promujące organizacje nazistowskie oraz plakaty zagrzewające do wysiłku zbrojnego podczas II wojny światowej.
Po 1945 roku jego twórczość została poddana surowej ocenie. Niemniej, z punktu widzenia historii projektowania, Axster-Heudtlass jest uważany za mistrza kompozycji, który potrafił przekształcić ideologię w potężny, oddziałujący na masy obraz. Jego prace są analizowane jako przykłady tego, jak skuteczna i zarazem niebezpieczna może być grafika użytkowa na usługach polityki.

Małgorzata Peszko