Fibula typu Almgren 95

Prezentowana fibula pochodzi z grobu szkieletowego nr 15 odkrytego na cmentarzysku w Lubowidzu, w powiecie lęborskim. Należy do serii z grzebykami – poprzecznymi plastycznymi żeberkami na kabłąku. Na omawianej zapince trzeci z grzebyków, na końcu kabłąka jest wyraźnie zredukowany. W ujęciu typologii Oscara Almgrena jest to typ 95, powszechnie spotykany na Pomorzu – szczególnie w parach – w grobach kobiecych kultury wielbarskiej. Często, jak w przypadku prezentowanego egzemplarza, towarzyszy im trzecia zapinka o innej formie. W grobie nr 15 był typ 193 według Almgrena o kuszowatej konstrukcji. Pochówek wyposażony był też w parę paciorków z drutu srebrnego, parę paciorków szklanych, klamerkę esowatą do spinania kolii, przęślik gliniany oraz miniaturowe naczynie gliniane należące do grupy XIIA według Wołągiewicza. Na podstawie typologii fibul grób datowany jest na fazę B2/C1 okresu wpływów rzymskich (przełom II i III wieku). 

Na Dolnym Nadodrzu, gdzie występują groby z bronią, zapinki z grzebykami nie są rejestrowane – w okresie wpływów rzymskich wiązano je bowiem ze strojem kobiecym. Potwierdza to reszta wyposażenia grobu nr 15, które ma jednoznacznie kobiecy charakter. Zarówno zapinki jak i kolia paciorków to elementy stroju kobiecego kultury wielbarskiej, występującej w okresie wpływów rzymskich na Pomorzu. Charakterystyczną cechą wielbarskiego obrządku pogrzebowego był też brak przedmiotów żelaznych w grobach.   

Pierwsze zabytki z birytualnej nekropolii w Lubowidzu odkryto przypadkowo w 1898 roku, w czasie wydobywania żwiru. Kolejne materiały znajdywane w latach 1898, 1926 1932, 1934 i 1938 przekazywano do muzeów w Szczecinie i Gdańsku. Stacjonarne badania wykopaliskowe przeprowadził dopiero w latach 1938–1939 Helmut Agde (1909-1940) dla Pommersche Landesmuseum in Stettin. Na 75 arach odkrył 308 grobów, w tym 241 szkieletowych i 60 ciałopalnych. Zabytki z tych badań znajdują się obecnie w Muzeum Narodowym w Szczecinie. Monografia stanowiska autorstwa Ryszarda Wołągiewicza (1933-1994) ukazała się ostatecznie w 1995.

Bartłomiej Rogalski