Komplet serwetek

Serwetki stanowią przykład koronki szydełkowej, czyli wyrobu sztuki użytkowej w formie ażurowej plecionki z nici, pochodzącej z terenów dawnego cesarstwa rosyjskiego.

Koronki znane były w Europie od średniowiecza, a z a ich kolebkę uważa się Niderlandy oraz Włochy. Były oznaką dostatku i nosiło je głównie duchowieństwo, władcy i arystokracja lub zamożny patrycjat. Można je było zobaczyć na wszystkich dworach Europy oraz Azji. Jako cenne obiekty bywały uwzględniane w spisach inwentarzowych oraz stanowiły część posagu. Wykonywane były zazwyczaj przez kobiety nazywane koronczarkami. Wykorzystanie szydełka do produkcji tych ażurowych dekoracji było dość późnym pomysłem i początkowo wyroby wykonane za jego pomocą nie były uznawane za prawdziwe koronki. Pochodząca z Chin lub krajów arabskich sztuka szydełkowania – nie tylko koronek, stała się jednak powszechna w XIX-wiecznej Europie. Stanowiła hobby wytwornych dam – w tym nawet brytyjskiej królowej Wiktorii (1840-1901), ale także źródło utrzymania mniej zamożnych kobiet. To wówczas, pod koniec XIX wieku, rozwinęły się znane rodzaje koronek wytwarzanych szydełkiem: irlandzka i koniakowska.

Opisywane serwetki wykonała prababcia darczyńczyni, Maria Szymańska z domu Szurygin. Była Rosjanką urodzoną w 1880 roku w Moskwie, która wyszła za mąż za Włodzimierza Szymańskiego, polskiego urzędnika carskiego. Małżeństwo w wyniku rewolucji polsko-bolszewickiej zostało zmuszone do ucieczki z kraju i w 1919 roku trafili do miasta Baranowicze, w latach 1919–1939 należącego do II Rzeczypospolitej, a obecnie położonego w obwodzie brzeskim w Białorusi. Kiedy po II wojnie światowej Polska straciła Kresy Wschodnie część rodziny Szymańskich wyjechała do Szczecina. Maria wraz z córką dołączyła do rodziny dopiero w 1962 roku, po śmierci męża, który do ostatnich swoich dni wierzył, że Baranowicze wrócą w obręb polskiej granicy. Kobieta przywiozła do Szczecina swój niewielki dobytek, w tym opisywane serwetki. Zmarła w 1972 roku w Szczecinie. 

Paula Sendra