Łyżka z obozu koncentracyjnego w Ravensbrück

Wykonana fabrycznie łyżka, najprawdopodobniej na terenie III Rzeszy, używana była przez więźnia w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück. W tego typu obozach nazistowski reżim umieszczał cywili, których uznawał za „wrogów narodu”.

Konzentrationslager Ravensbrück założono w listopadzie 1938 roku na terenie niemieckiego miasta Fürstenberg/Havel, w Brandenburgii, na północ od Berlina. Powodem jego powstania było przepełnienie więzienia dla kobiet na zamku Lichtenburg w Annaburgu (Saksonia-Anhalt).

Na początku w Ravensbrück funkcjonował tylko obóz kobiecy. Pierwszy transport więźniarek trafił tam 15 maja 1939 roku. Najliczniejszą grupę narodową stanowiły Polki. Warunki obozowe były bardzo trudne: praca ponad siły na terenie obozu i poza nim, głodowe racje żywnościowe, dotkliwe kary, przesłuchania. Na więźniarkach przeprowadzano też doświadczenia pseudomedyczne, które miały na celu znalezienie nowych sposobów leczenia rannych, niemieckich żołnierzy. Kobiety kaleczono, zakażano rany, łamano kości, nacinano mięśnie. Wiele kobiet poddano zabiegowi sterylizacji.

Ilość więźniarek ciągle ulegała zwiększeniu, co wymuszało rozbudowę obozu. Ostatecznie powstało 40 podobozów KL Ravensbrück oraz wiele komand zewnętrznych. Prace związane z rozbudową pokazały zapotrzebowanie na męska siłę roboczą przy zadaniach, którym nie były w stanie sprostać kobiety, dlatego w kwietniu 1941 roku obok obozu kobiecego powstał obóz męski. Więźniowie byli wykorzystywani głównie do prac budowlanych i remontowych, jednak na nich również wykonywano różne eksperymenty pseudomedyczne.

Zbliżanie się frontu wschodniego na przełomie 1944 i 1945 roku spowodowało nasilenie eksterminacji więźniów i stworzenie komory gazowej przy obozie, gdzie zamordowano kilka tysięcy osób. Choć w kwietniu 1945 roku około 7500 więźniarek ewakuował Międzynarodowy, Duński i przede wszystkim Szwedzki Czerwony Krzyż w ramach akcji humanitarnej, to równocześnie ponad 24 000 osób naziści wyprowadzili z obozu, zmuszając do marszu śmierci, podczas którego wiele z nich straciło życie. 30 kwietnia 1945 roku do Ravensbrück wkroczyła Armia Czerwona zastając w obozie około 3000 kobiet i kilkuset mężczyzn. Na początku była witana z nadzieją, w nastrojach radości. Szybko jednak okazało się, że jej przybycie przyniosło ze sobą tragedię dla wielu kobiet, które doświadczyły gwałtów ze strony rzekomych wybawicieli.

Niemożliwe jest dokładne określenie liczby ofiar. Szacuje się, że ze 132 tysięcy ludzi, którzy przeszli przez obóz w Ravensbrück około 70% nie przeżyło.

Paula Sendra