Japończyk

Buddyjski mnich pogrążony w medytacji ukazany został w pozycji siedzącej ze skrzyżowanymi nogami, z plecami i głową lekko pochylonymi do przodu oraz dłońmi splecionymi na wysokości brzucha. Zgodnie z tradycją mężczyzna ma gładko wygoloną głowę, zaś twarz o przymkniętych powiekach i łagodnym, skierowanym jakby do wewnątrz uśmiechu emanuje spokojem i skupieniem. Okrywa go luźne kimono w odcieniu bladoróżowym, zdobione kobaltowym wzorem przypominającym znaki japońskiej kaligrafii. Twarz i dłonie pozostały w naturalnym białym fajansie. Symetryczna, zwarta bryła rzeźby oraz miękko modelowana powierzchnia potęgują wrażenie harmonii i wewnętrznego wyciszenia.

Figurka zatytułowana Japończyk, znana również pod nazwą Uśmiech, została zaprojektowana w 1921 roku przez Olgę Niewską (1898–1943) – jedną z najwybitniejszych polskich rzeźbiarek okresu międzywojennego. Rzeźba powstała w czasie studiów artystki w latach 1919–1923 w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, w pracowni Konstantego Laszczki (1865–1956), którego wpływ widoczny jest w formie i charakterze dzieła. Po raz pierwszy figurkę zaprezentowano w 1922 roku na wystawie w Pałacu Sztuki – siedzibie Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Ceramiczne wersje tej kompozycji, przedstawiające tybetańskiego mnicha w różnych wariantach kolorystycznych, były wykonywane w fabrykach fajansu we Włocławku oraz w Skawinie. Znana jest również wersja rzeźby odlana w brązie.

Po ukończeniu krakowskiej ASP Niewska przeniosła się na stałe do Warszawy, a w latach 1926–1928 kontynuowała studia w Paryżu w pracowni znanego francuskiego rzeźbiarza i pedagoga Antoine’a Bourdelle’a (1861–1929). W twórczości artystki główną rolę odgrywała rzeźba portretowa. Uznanie przyniosły jej także figury sportowców, odzwierciedlające zainteresowanie Niewskiej pięknem ludzkiego ciała ukazanego w ruchu.

Monika Frankowska-Makała