Bogurodzica Hodigitria [wariant - Bogurodzica Hodigitria Tychwińska]

Obraz Bogurodzicy Hodigitrii Tychwińskiej należy do najbardziej czczonych, popularnych i powielanych wizerunków w prawosławiu rosyjskim, jak prezentowana ikona. Przedstawienie jest bardzo bliskie obrazom Bogurodzicy Hodigitrii Smoleńskiej. Różnica wyglądu dotyczy pozycji nóg Dzieciątka (w Tychwińskiej skrzyżowanych, w Smoleńskiej równolegle ułożonych). Początki objawienia wizerunku sięgają XIV w. Legenda mówi o niewytłumaczalnym zniknięciu ikony z Konstantynopola 70 lat przed zdobyciem przez Imperium Osmańskie w 1453 r. i cudownym objawieniu nad jeziorem Ładoga. Wydarzeniu nadano znaczenie symboliczne tłumacząc utratę chrześcijańskiego Konstantynopola jako Drugiego Rzymu na rzecz Carstwa Moskiewskiego jako Trzeciego Rzymu – ostoi prawosławia. Obraz zatrzymał się w 1383 r. w Tychwinie położonym niedaleko jeziora. Murowaną świątynie dla ikony wzniósł wielki książę moskiewski Wasyl III, a jego syn car Iwan Groźny IV ufundował monastyr. Ocalenie klasztoru przed Szwedami w XVII w. przypisuje się wstawiennictwu cudownej ikony. Po zakończeniu wojny wykonano jej kopię, w obecności której w pobliskim Stołbowie w 1617 r. podpisano rozejm ze Szwedami. Umocniło to sławę wizerunku Bogurodzicy Tychwińskiej jako obrończyni północnych rubieży Carstwa Rosyjskiego. Po zamknięciu monasteru w czasach komunistycznych ikona trafiła do lokalnego muzeum. W 1941 r. Niemcy zrabowali obraz, a w 1944 r. wycofując się przez Łotwę wywieźli go do Niemiec. Ikona trafiła do amerykańskiej strefy okupacyjnej, a po wojnie do USA (od 1950 r. w soborze Św. Trójcy w Chicago). Po wznowieniu działalności monasteru tychwińskiego w 1995 r. obraz powrócił do Rosji w 2004 r.

Teresa Bagińska-Żurawska https://orcid.org/0000-0002-9243-3967