Anna Jagiellonka

Miniatura z portretem Anny Jagiellonki – kopia wg Lucasa Cranacha Młodszego, XVIII/XIX wiek.

Miniatura to obraz małych, a niekiedy bardzo małych rozmiarów. Zazwyczaj był to portret, wykonywany w formie biżuteryjnej, np. jako medalion lub stanowiący wieczko modnych tabakier. Malowano je na kości (także słoniowej), porcelanie, emalii, pergaminie akwarelami, temperą lub gwaszem. Początki tego rodzaju malarstwa sięgają XV wieku, ale największą popularność osiągnęło w XVIII i XIX wieku. Wraz z rozwojem techniki i wynalezieniem dagerotypu zanikło zainteresowanie miniaturami.

Omawiany portret przedstawia Annę Jagiellonkę w czarnym bogatym renesansowym stroju. Postać kobiety o lekko falowanych blond włosach ujęta jest do ramion. Twarz o jasnej cerze, dużych piwnych oczach i wąskich ustach z lekko wysuniętym podbródkiem. Jasne włosy, zaczesane na uszy, schowane są pod bogato zdobioną złotym haftem i perełkami tkaniną w miedzianym kolorze. Głowę wieńczy modny renesansowy płaski beret z czarnego aksamitu, którego brzegi naszywane są klejnotami. Z tego samego materiału jest suknia królowej, także w kolorze czarnym. Typowy rodzaj ubioru damskiego dla epoki renesansu zaszczepiła królowa Bona, przywożąc z Italii nowinki modowe. Suknia odcinana w pasie, pod którą wkładano widoczną na portrecie Anny białą koszulę w formie malutkiej falbanki wokół kołnierza, zakrywa całe ciało, pozostawiając widocznymi tylko dłonie i twarz. Ma to swoje racjonalne usprawiedliwienie dla krajów o surowszym klimacie, w których nawet królewskie pałace nie były dostatecznie ogrzewane. Wysoki kołnierz sukni w kolorze miedzi posiada gęsto naszyte kolorowe kamienie szlachetne, zapewne oprawione w złoto. Dwa szeregi złotych łańcuchów nasadzanych klejnotami i przekładanych sznurami pereł zdobią gorset sukni sięgając (w oryginale) pasa. Stanowią one jakby oprawę, ramę dla dwóch ornamentów dekoracyjnych stroju. Pierwszy z nich, złoty naszyty tuż pod kołnierzem, z koroną królewską zwieńczony wielką perłą, drugi w owalu z pereł to krzyż z ciemnego kamienia zdobiony złotem. Rękawy sukni z niewielkimi bufkami, posiadają tzw. rzezania, czyli niewielkie proste przecięcia, przez które widać jasną koszulę królowej. Całość dodatkowo posiada naszyte lub wyszyte prostokątne złote ozdoby.

Anna to córka Bony i Zygmunta Starego, siostra ostatniego władcy z dynastii Jagiellonów Zygmunta Augusta, która po jego śmierci objęła władzę. Żona pierwszego z królów elekcyjnych Stefana Batorego.

Lucas Cranach młodszy (1515-1586), niemiecki malarz epoki renesansu, portrecista, projektant drzeworytów. Kontynuował styl swego ojca Lucasa Cranacha starszego pracując najpierw wspólnie ze starszym bratem Hansem, a po jego śmierci samodzielnie prowadząc pracownie. Tworzył także dzieła alegoryczne. Przypisuje mu się autorstwo ołtarza skrzydłowego w Weimarze, gdzie pracował i zmarł.