Fibula typu Almgren 128

Prezentowana zapinka z brązu posiada pojedynczy „grzebyk” na główce, czyli poprzeczne plastyczne żeberko nad sprężynką. Mimo, że nie zachowała się sprężynka i szpila można zaklasyfikować ją jako typ 128 w typologii Oscara Almgren (1869–1945). Zapinki te na Pomorzu spotykane były w kulturze wielbarskiej, z którą identyfikuje się cmentarzysko w Lubowidzu. Ten sam typ fibul w Wielkopolsce i na Mazowszu charakterystyczny był już jednak dla kultury przeworskiej. Ich stylistyka wywodzona bywa z trendów panujących w warsztatach brązowniczych takich prowincji rzymskich jak Noricum czy Pannona (obecnie centralna i wschodnia Austria, zachodnie Węgry oraz północna Chorwacja, Słowenia i Serbia). 

Fibula pochodzi z grobu szkieletowego nr 16 b na cmentarzysku w Lubowidzu, w powiecie lęborskim. Pochówek wyposażony był również w parę srebrnych, bogato ornamentowanych bransolet żmijowatych typu II według Ericha Blumego, dwie zapinki z brązu typu Almgren 96 z trzema grzebykami i aplikacjami ze złotej folii oraz kolię paciorków szklanych i bursztynowych. Wyposażenie tego rodzaju było częste w grobach kobiecych kultury wielbarskiej. Zestawy dwóch identycznych zapinek oraz trzeciej o innej konstrukcji na cmentarzysku w Lubowidzu były szczególnie często rejestrowane w grobach, natomiast bransolety żmijowate stanowiły klasyczny element stroju kobiecego tej kultury archeologicznej.

Cmentarzysko w Lubowidzu odkryto przypadkowo w 1898 roku na terenie ówczesnej żwirowni. Długo nie prowadzono tam regularnych badań wykopaliskowych, a sukcesywnie znajdowane zabytki trafiały do muzeów w Szczecinie lub Gdańsku. Ostatecznie w latach 1938–1939 badania stacjonarne nekropolii przeprowadził z ramienia Pommersches Landesmuseum in Stettin Helmut Agde (1909–1940). Na 75 arach stanowiska wyeksplorował 308 grobów, w tym 241 szkieletowych i 60 ciałopalnych. Zabytki z tych badań do dziś znajdują się w szczecińskim muzeum. Pierwotnie były publikowane wybiórczo i dopiero w 1995 roku Ryszard Wołągiewicz (1933–1994) wydał monografię z ich kompleksowym opracowaniem.

Bartłomiej Rogalski