Lufka zdobiona w pudełku

Podnoszących komfort palenia lufek używano, by okruchy tytoniu nie przedostawały się do ust, bibułka papierosa nie przyklejała do warg, a palce nie przesiąkły zapachem nikotyny. Bogato zdobione, artystyczne lufki, zwane cygarniczkami lub fifkami, były używane już w XVIII wieku. Szczególnie modne w dwudziestoleciu międzywojennym stały się symbolem wyzwolonych kobiet z wyższych sfer. Stopniowo zaczęły wychodzić z użycia w latach 60. XX wieku wskutek upowszechnienia się papierosów z filtrem.

Prezentowana, elegancka lufka z kości słoniowej z początku XX wieku ma na kominie wyrzeźbiony afrykański motyw w formie demona bądź smoka z otwartą paszczą. Zachowane w bardzo dobrym stanie, choć z widocznymi śladami użytkowania, akcesorium jest rodową pamiątką Zofii Nieniewskiej, szczecińskiej pionierki, której przodkowie wywodzili się z podwarszawskiego ziemiaństwa. Po wybuchu II wojny światowej 13-letnia wówczas Zofia osiedliła się z rodzicami w Brześciu, a w 1945 roku trafiła wraz z ojcem do Koszalina. Do Szczecina przeniosła się około roku 1947, przywożąc ze sobą wiele rodzinnych pamiątek, w tym i lufkę, używaną wcześniej przez jej matkę, także Zofię. Według przekazów rodzinnych została przywieziona z Afryki na początku XX wieku, stanowiła więc swego rodzaju pamiątkę z podróży.

Dekoracja rzeźbiarska lufki odpowiada organicznym i inspirowanym naturą tendencjom secesyjnym w sztuce przełomu wieków XIX i XX. Art Nouveau najbardziej rozkwitło właśnie w formach użytkowych, gdzie giętkie, oplatające linie ozdabiały wyroby z ceramiki, szkła, drewna oraz innych materiałów, jak złoto lub kość słoniowa. Tradycyjna sztuka czarnego lądu miała znaczący wpływ na ukształtowanie secesyjnej estetyki, docierające więc do Europy afrykańskie rzemiosło artystyczne, cieszyło się dużą popularnością.

Iga Ranoszek-Bieńkowska