Fibula oczkowata typu Almgren 60

W typologii Oscara Almgrena fibule z brązu należące do grupy III nazywa się zapinkami oczkowatymi lub oczkowanymi. Są najczęściej spotykanymi na Pomorzu Zachodnim formami zapinek. Nazwa pochodzi od charakterystycznego ornamentu w postaci par wybijanych puncą kółek zlokalizowanych na ich główce lub kabłąku. Tak zdobione, taśmowate egzemplarze z oczkami głównie na płaskiej części kabłąka określane są serią pruską (Almgren 57-63), co ma wskazywać na ich lokalną pomorską genezę.

Prezentowana zapinka typu Almgren 60 pochodzi z grobu szkieletowego nr 86 z birytualnego cmentarzyska kultury wielbarskiej w Lubowidzu, w powiecie lęborskim. Był to pochówek kobiety – sądząc po wyposażeniu – średnio zamożnej. Zmarłej włożono do grobu drugą, identyczną zapinkę, parę prostych sztabkowatych bransolet z brązu oraz misę glinianą, która się nie zachowała. Ślady w jamie grobowej wskazywały, że ciało spoczywało w trumnie wykonanej z kłody drewna. Zarówno pochówek w trumnie, jak i wkładanie kobietom do grobu po parze zapinek i bransolet było dość częstą praktyką pogrzebową w kulturze wielbarskiej na Pomorzu. Dzięki tak dokładnemu sklasyfikowaniu fibul cały zespół znalezisk datuje się na fazę B2 okresu wpływów rzymskich, czyli przełom I i II wieku naszej ery. 

Cmentarzysko w Lubowidzu jest jednym z najważniejszych stanowisk ze względu na rozwój wiedzy o kulturze wielbarskiej. Odkryto je w 1898 roku na terenie działającej tam wówczas żwirowni. Regularne badania wykopaliskowe przeprowadził dr Helmut Agde (1909-1940) z ramienia muzeum w Szczecinie w latach 1938-1939. Przebadał łącznie 75 arów nekropolii, odkrywając ogółem 308 grobów, w tym 241 szkieletowych i 60 ciałopalnych. Zabytki z tych badań do dziś znajdują się w Muzeum Narodowym w Szczecinie. Monografię cmentarzyska w Lubowidzu opracował zaś w 1995 roku Ryszard Wołągiewicz (1933-1994).

Bartłomiej Rogalski