Tłok pieczętny obozu koncentracyjnego Gross-Rosen

Okrągła, metalowa pieczęć z drewnianym uchwytem ma w polu godło III Rzeszy, a w otoku napis Konzentrationslager ✻ Gross Rosen ✻. Była używana przez administrację obozu koncentracyjnego Groß-Rosen w celu uwierzytelnienia dokumentacji tam powstającej. W tego typu obozach nazistowski reżim umieszczał cywili, których uznawał za „wrogów narodu”.

Gross-Rosen to dawna nazwa miejscowości Rogoźnica, na Dolnym Śląsku, która podczas II wojny światowej znajdowała się na terenie III Rzeszy. Obóz koncentracyjny funkcjonował tam w latach 1940-1945 jako filia KL Sachsenhausen w Brandenburgii. Pierwszy transport więźniów pojawił się w Groß-Rosen 2 sierpnia 1940 roku. Dopiero 1 maja 1941 roku uzyskał status samodzielnego obozu koncentracyjnego. Rozbudowywany był do 1944 roku, tak że powstało około 100 jego filii. Łącznie przez obóz i podległe jemu podobozy przeszło około 125 tysięcy osób, z czego około 40 tysięcy straciło tam życie.

Głównym zadaniem więźniów była praca w miejscowym kamieniołomie, gdzie wydobywano granit. Wykorzystywani też byli w przemyśle elektrotechnicznym przez niemieckie firmy takie jak Siemens & Halske, AEG (Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft) czy Blaupunkt.

Więźniowie rejestrowani jak i nierejestrowani – taki status mieli sowieccy jeńcy wojenni – tracili życie w wyniku egzekucji, zabijani byli zastrzykami fenolu, mordowano ich za drobne odstępstwa od regulaminu, ale także umierali z wyczerpania, wygłodzenia lub w wyniku chorób. Wyjątkowo tragicznym momentem w dziejach obozu był początek 1945 roku, gdy zarządzono ewakuację całego kompleksu – liczącego wówczas około 80 tysięcy więźniów, która podyktowana była zbliżaniem się od wschodu Armii Czerwonej. Niezdolnych do drogi wymordowano, a pozostałych zmuszono do marszu śmierci w wyniku, którego zginęło wiele tysięcy osób. Gdy 22 kwietnia 1945 roku oddziały Wojska Polskiego (2 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Henryka Dąbrowskiego) oraz Armii Czerwonej wyzwoliły obóz, znajdowało się w nim jedynie 3000 ludzi.

W 1983 roku powstało Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy z oddziałami w Goczałkowie i Wałbrzychu, którego celem jest między innymi gromadzenie i zabezpieczanie eksponatów oraz archiwaliów związanych z obozem koncentracyjnym, a także prowadzenie prac badawczych nad odtworzeniem jego historii.

Paula Sendra