treść serwisu

Ze spuścizny Olgi Siemaszko: projekt ,,Ręka umarłej'' Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

Na muzealną kolekcję Olgi Siemaszko (1911-2000), wybitnej ilustratorki, jednej z najważniejszych powojennych artystek grafiki użytkowej w Polsce, składają się jej fotografie i prace. Fotografie – to zdjęcia prywatne i portrety studyjne, jak również portrety przy pracy. Prace - pochodzą głównie z jednego projektu, zostały przygotowane do wydawnictwa ,,Ręka umarłej'' (1971), tomu z obozową prozą Marii Zarębińskiej-Broniewskiej, więźniarki Auschwitz, i poezją Władysława Broniewskiego.
Olga Aleksandra Siemaszko pochodziła z Krakowa, była córką Abrama Joska Bindera i Frajdy z d. Glasscheib. W trakcie wojny przebywała początkowo w zajętym przez Związek Radziecki Lwowie (tam utrzymywała bliskie kontakty z Broniewskimi). Po ataku III Rzeszy na Związek Radziecki ukrywała się w Busku-Zdroju, Krakowie, Częstochowie, Warszawie. Jej mąż, Andrzej Siemaszko, zmarł na tyfus, mając niespełna 30 lat, w 1942 r.
Po wojnie zajmowała się głównie ilustracją dla dzieci, jest autorką m.in. kanonicznych ilustracji do ,,Alicji w krainie czarów'', ,,Pinokia'', ,,Tomcia Palucha'' czy ,,Lokomotywy''. Wydana przez ,,Książkę i Wiedzę'' w 1971 r., ,,Ręka umarłych'' zajmuje więc w jej twórczości szczególne miejsce: jako książka dla dorosłych, jedna z rzadszych takich jej prac (jakkolwiek ilustrowała m.in. i ,,Kwiaty polskie'' Tuwima, i poezje Broniewskiego, w tym tom trenów ,,Anka'', czy ,,Książkę dla Marcina'' Jerzego Andrzejewskiego), a przede wszystkim jako prawdopodobnie jedyny projekt artystki, w którym odnosi się do bezpośrednio do II wojny światowej i Zagłady. Siemaszko nie ujawniała publicznie swoich korzeni żydowskich, nie podejmowała też w swojej twórczości bezpośrednio tematyki żydowskiej ani zagładowej.
Sama książka jest skądinąd wydawnictwem zastanawiającym. To tom zawierający przedruk utworów z tomu ,,Opowiadania oświęcimskie'' Zarębińskiej-Broniewskiej – po raz pierwszy wydanych w 1948 roku (po śmierci autorki), wznowionych w 1960, natomiast w ,,Ręce umarłej'' wydrukowanych w zmienionej kolejności i wzbogaconymi o wiersze męża. Nowy układ nadał publikacji, pierwotnie opowiadań-świadectw, charakter żałobny, upamiętniający autorkę. Na ten aspekt nakłada się kontekst czasu: edycja ukazała się w dobie Marca, okresie PRL-owskiej kampani antysemickiej, stanowiącej kolejny etap nagonki na Żydów, rozwijającej się od momentu arabsko-izraelskiej wojny sześciodniowej 1967 r. Czy nie jest więc paradoksem, że książka ukazała się właśnie na przełomie lat 60. i 70.? Autorka opowiadań, ocalona z Auschwitz, nie była co prawda Żydówką, nie ma jednak wątpliwości, że co najmniej część portretowanych przez Zarębińską-Broniewską osób to Żydzi. Ale z drugiej strony: w książce nie są eksponowane, także dzięki wspomnianemu układowi treści, żydowskie wątki i żydowskie korzenie ofiar w prozatorskich obrazach Zarębińskiej-Broniewskiej (a to, że nie była ona Żydówką, świetnie pasowało do propagandowej polskocentrycznej narracji o obozie oświęcimskim). Odnotujmy też zastanawiający fakt, uwidoczniony w stopce wydawniczej ,,Ręki umarłej'': materiał został przygotowany już w kwietniu 1969 r., ale czekał na swoje wydanie aż do lutego 1971 r. Czekał – na zezwolenie na druk, a zatem bardzo możliwe, że był przerabiany, ,,korygowany'' cenzorsko.

Przemysław Kaniecki


Zakup prac Olgi Siemaszko
dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Zadanie: Rozbudowa kolekcji sztuki współczesnej Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w 2023 roku

Obiekty

0

Szczury (głowa kobiety)

ilustracja

Siemaszko, Olga

non post 1960 — 1971

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

ilustracja - Rysunek na półtransparentnym kremowym papierze, konturowy, ogólny i nieujmujący szczegółów przedstawienia, ale składający się z wielu elementów: przedstawia perspektywicznie ujętą na wprost ulicę pośród gruzów budynków, w dolnej części kompozycji widoczne zarysy leżących na ulicy wśród gruzów ciał ludzkich. U dołu po lewej zaznaczają się kolumny, przy kolumnie znajdującej się najbardziej po lewej korekty: drobne skreślenia sąsiedniej pionowej kreski zamykającej po lewej kompozycję, kreski-skreślenia elementu schodów i gruzów pod schodami. W innych miejscach kompozycji dostrzegalne są i inne drobne korekty (po prawej, także blisko centrum kompozycji po prawej).

Ciała – wersja robocza (II)

ilustracja

Siemaszko, Olga

non post 1960 — 1971

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

ilustracja - Rysunek czarnym piórkiem - kompozycja wertykalna - głównie konturowy, przedstawiający stojące pionowo, lekko ukośnie w prawo pióro, z wystającą z jego górnej części linią, na której górnym końcu zwisa chorągiew (wielkości podobnej do wielkości pióra), głównie po prawej i lewej stronie pióra - figury, z miejscami kreskowaniami-cieniowaniem. Rysunek obmalowany z wszystkich stron, prostokątnie, czarnym tuszem, obmalowanie tworzy ramkę o podobnej szerokości u góry i po bokach, większą u dołu, jej wewnętrzne krawędzie są proste, zewnętrzne nieregularne (przy rogach krawędzi zewnętrznych namalowanej ramy uwyraźniają się ślady po liniach włosia pędzla).Praca na kremowym papierze.

Wołanie wiatru

ilustracja

Siemaszko, Olga

non post 1960 — 1971

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

drzeworyt - Przedstawienie - kompozycja pionowa - czterech postaci kobiecych: dwóch stojących z przodu, ubranych, i dwóch, nagich, w ruchu, na drugim planie, z nagimi dziećmi. Dwoje dzieci trzymanych na rękach kobiet z pierwszego planu, poniżej jedno, tyłem, wyciągające jedną rękę ku kobiecie po lewej, a drugą trzymające rękę drugiego dziecka, widocznego z boku. Kobiety z drugiego planu trzymają po jednym dziecku za rękę. Jedno dziecko po lewej u dołu, siedzące, widoczne z przodu, w lewej ręce trzyma kwiat, ma założone okulary.Po lewej przedstawienie drzew, niewiele wyższych od kobiet z centrum kompozycji. Tło po prawej ciemne z licznymi kreskami, tło po prawej u góry - ciemne. Krańcowe części odbitki podmalowane na jasno gwaszem (pod którym jednak widoczna jest ciemna farba drukarska), gwasz nałożony także miejscowo w głównej części kompozycji, zwłaszcza przy sylwetkach postaci.

Kobiety i dzieci – wersja robocza

drzeworyt

Siemaszko, Olga

1937

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

drzeworyt - Przedstawienie - kompozycja pionowa - czterech postaci kobiecych: dwóch stojących z przodu, ubranych, i dwóch, nagich, w ruchu, na drugim planie, z nagimi dziećmi. Dwoje dzieci trzymanych na rękach kobiet z pierwszego planu, poniżej jedno, tyłem, wyciągające jedną rękę ku kobiecie po lewej, a drugą trzymające rękę drugiego dziecka, widocznego z boku. Kobiety z drugiego planu trzymają po jednym dziecku za rękę. Jedno dziecko po lewej u dołu, siedzące, widoczne z przodu, w lewej ręce trzyma kwiat, ma założone okulary.Po lewej przedstawienie drzew, niewiele wyższych od kobiet z centrum kompozycji. Tło po prawej ciemne z licznymi kreskami, tło po prawej u góry - ciemne.

Kobiety i dzieci

drzeworyt

Siemaszko, Olga

1937

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

ilustracja - Przedstawienie unoszącego się, ujętego z lewego boku, jasnego (biele, szarości, brązy) korpusu ludzkiego z widocznym jednym skrzydłem; z przodu korpusu spływają wstęgi lub dym, początkowo ku dołowi (tu ma kolory szare), w dalszej części (szarości, brązy, biele) ku dolnej prawej stronie kompozycji. W dolnej części sceny, pośrodku, sześć pionowych cienkich i jasnych elementów na jasnej szerokiej podstawie, kończącej się po bokach ukośnie (perspektywicznie ujęta prostokątna płaszczyzna?). Reszta tła ciemna (czerń, miejscowo z brązami).Scenę obramowuje namalowana prostokątna brązowa ramka, u góry i po bokach o dość równej szerokości, u dołu o większej. Jej wewnętrzne krawędzie są proste, zewnętrzne - niedochodzące do krawędzi płótna podłoża - dość nieregularne, zwłaszcza lewa, górna i dolna z widocznymi liniami pędzla.

Unosząca się Nike (?)

ilustracja

Siemaszko, Olga

non post 1960 — 1971

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

ilustracja - Przedstawienie w barwach czarnych, brązowych i bieli dwóch rzędów słupów ogrodzenia: przedniego i tylnego. Są to słupy pionowe, wygięte u szczytu - trzy po lewej z pierwszego rzędu są wygięte ku prawej stronie kompozycji, trzy po prawej ku lewej. W rzędzie tylnym, widocznym w mocnym oddaleniu, takie samo lustrzane odbicie kompozycji: ukazane cztery słupy po lewej, wygięte ku prawej, i cztery po prawej, wygięte ku lewej. Pomiędzy rzędami przednim i tylnym brązowa ziemia (niejednolita, z miejscami jaśniejszymi), a pośrodku jasna droga, ujęta perspektywicznie, na wprost. Nad nią znad horyzontu widoczny czarny (wewnątrz) i szaro-brązowy (w partiach zewnętrznych) dym, falujący i nieco szerszy w dolnych częściach, przesłaniający jasne koło (słońce), które znajduje się pośrodku szerokości dymu, u dołu.Scenę obramowuje namalowana prostokątna czarna ramka, u góry i po bokach o dość równej szerokości, u dołu o większej. Jej wewnętrzne krawędzie są proste, zewnętrzne, zwłaszcza górna i dolna, nieregularne.

Wspomnienie o Zofii Praussowej

ilustracja

Siemaszko, Olga

non post 1960 — 1971

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

ilustracja - Przedstawienie kobiet z instrumentami muzycznymi, namalowanych na czarnym tle konturowymi białymi liniami. Osoby uwidocznione w kilku rzędach, w pierwszym bębny (osoby przy nich mają również pałki skierowane ku dołowi), a pośrodku osoba z instrumentem smyczkowym. Czerń tła w górnej części (ale także z boku po lewej) falująco zwęża się ku górze, przypominając dym, także dzięki szarościom po bokach, miejscami wypełnianymi także brązami. Na zewnątrz od dymu widoczna także, zwłaszcza w prawej część sceny, biel. Scenę obramowuje namalowana prostokątna brązowa ramka, u góry i po bokach o dość równej szerokości, u dołu o większej. Jej wewnętrzne krawędzie są proste, zewnętrzne w dużej mierze nieregularne (zwłaszcza przy rogach krawędzi zewnętrznych namalowanej ramy uwyraźniają się ślady po liniach włosia pędzla, zwłaszcza).

Koncert

ilustracja

Siemaszko, Olga

non post 1960 — 1971

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

ilustracja - Rysunek czarnym piórkiem na kremowym, półtransparentnym papierze: tory, narysowane niewielką liczbą kresek, w ujęciu perspektywicznym, na wprost. Każdy z podkładów torów narysowany pojedynczą poziomą, nieco ukośną kreską, zakończoną z obu stron krótką kreską skierowaną ku dołowi. W miejscu zetknięć torów z linią horyzontu widoczny jest dym, w jego środku okrąg (słońce); dym narysowany pojedynczymi kreskami.

Zina (tory)

ilustracja

Siemaszko, Olga

non post 1960 — 1971

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

Znaleziono 44 obiektów

Brak wyników

Może Cię również zainteresować:

Dodaj notatkę

Edytuj notatkę

0/500

Jakiś filtr
Data od:
Era
Wiek:
+
Rok:
+
Data do:
Era
Wiek:
+
Rok:
+
asd